Rize Tahrir-i ��r Envanteri 1850 Rize S�laleleri

26/6/2006

Bakato�lu Erdo�an'�n ailesi, 1850'de 86 kuru� vergi vermi�

Murat Bardakç�

23.08.2009 15:12:44

Ba�bakanl�k Osmanl� Ar�ivleri'nin uzmanlar�ndan Muhammet Safi taraf�ndan haz�rlanan ama çok az say�da bas�l�p protokole hediye edilen "Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri" isimli eserde, Ba�bakan Erdo�an'�n bundan 159 sene öncesine, yani 1850 y�l�na ait aile kay�tlar� bulunuyor. Deftere göre, ailesi geçmi�te "Bakato�lu" lâkab�n� kullanan Ba�bakan'�n büyük büyük amcas� olan ve Rize'nin o y�llarda "Pulihoz" ad�n� ta��yan "Dumankaya" köyünde çiftçilik yapan Bakato�lu Memi�, devlete 86 kuru� vergi ödemi�. Bu meblâ�, bugünün paras�yla 4 bin lira civar�nda.

YEN� ç�kan yay�nlar� takip edip kendi konular�yla alâkal� kitaplara sahip olmak isteyenleri bekleyen bir zorluk vard�r: E�e-dosta yahut protokole da��t�lmak üzere az say�da bas�lan, piyasaya verilmeyen, dolay�s�yla kataloglarda bile yeralmayan eserlerden haberdar olmak.
Bu gibi kitaplara ula�mak, merakl�lar için oldukça zordur.

Türkiye'de nâdir de olsa böyle yay�nlar yapmak, asl�nda eskiden beri vârolan bir âdettir. Yazd�klar�n� ç�kartacak yay�nevi bulamayan baz� hevesli yeni yazarlar�n bu yola ba�vurduklar� hep bilinir, sözünü etti�im kapal� as�l devre yay�nlar ba�kad�r ve bu �ekilde yay�nlanm�� çok önemli eserler de vard�r. Bu kitaplar�n baz�lar� konular�nda "tek eser" olma özelli�i ta��rlar, verdikleri bilgiler o güne kadar bilinenleri de�i�tirecek mahiyettedir ama ula��lmalar� neredeyse imkâns�z gibidir.

Elimde �u anda, bu özellikleri ta��yan önemli bir kitap var: Ba�bakanl�k Osmanl� Ar�ivleri'nde uzman olan Muhammet Safi'nin haz�rlad�� "Rize

Tahrir-i Ö�ür Envanteri"...

Kitab�n ad�nda geçen kelimelerin ne oldu�u bilmeyen, dolay�s�yla eserin konusunu anlamayacak olanlar için, önce Muhammet Safi'nin yay�n�nda nelerden bahsedildi�ini yazay�m:

"Ö�ür", Osmanl� döneminde devletin toprak mahsullerinden, yani tar�m ürünlerinden ald�� vergidir. Oran�, 1839, yani Tanzimat öncesinde yüzde yirmi be�ler civar�ndad�r, Tanzimat'tan sonra yüzde onda sabitlenmi�tir.

Devlet, bu verginin mükelleflerini belirlemek maksad�yla vergi memurlar� ve di�er özel görevliler vas�tas�yla imparatorlu�un dört bir yan�nda as�rlarca kontroller yapm�� ve mükelleflerin isimleri ile ödeyecekleri vergiler memleketlerine, yani ya�ad�klar� yerlere göre tasnif edilip defterlere kaydedilmi�tir.

"Tahrir defteri", i�te bu gibi kay�tlar�n genel ismidir ve defterler haz�rlanma maksatlar�na göre "nüfus tahrir defteri", "vergi tahrir defteri" yahut "tapu tahrir defteri" �eklinde isimler al�rlar.

Sözünü etti�im defterlerin en ba�ta gelen önemi, içlerinde aile kay�tlar�n�n bulunmas�d�r. Eski döneme ait nüfus say�mlar�nda, vergi kay�tlar�nda yahut tapu tesbitlerinde sadece aile reisi olan erkekler kaydedilmi�tir. Bir yerin yerlisi olan ve "aile lâkab�n�" bilenler, bu defterleri görebildikleri takdirde ve �anslar� da varsa, nesiller öncesine ula��p dedelerinin ve cedlerinin kimler oldu�unu ö�renebilirler.

��te, kendisi de Rizeli olan Muhammet Safi'nin Osmanl� Ar�ivleri'nde buldu�u, senelerce u�ra��p haz�rlad��, dostu Adnan Ek�io�lu'nun sadece bin adet bas�p Rize'nin e�raf�na ve protokole hediye olarak da��tt�� "Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri" isimli eserde, o y�llarda Trabzon'a ba�l� bir kaza olan Rize'de bundan tam 159 sene önce, yani 1850 senesinde ya�ayan 1682 adet ailenin isimleri ve köyleri, ödedikleri vergilerle birlikte yeral�yor.

Defterin bir di�er önemli taraf�, kay�tlar aras�nda bugünün önde gelen bir politikac�s�n�n, Ba�bakan Recep Tayyip Erdo�an'�n o devirde "Bakato�lu" lâkab�n� ta��yan ailesinin de bulunmas�...

Ba�bakan Erdo�an'�n aile kayd�n�n ayr�nt�lar�n�, yandaki kutuda okuyabilirsiniz.

Erdo�an'�n amcas� Bakato�lu Memi�, 86 kuru� vergi ödemi�

BA�BAKAN Recep Tayyip Erdo�an'�n ailesi olan "Bakato�ullar�", Rize'nin bugün "Güneysu" ad�n� ta��yan ilçesinin s�n�rlar� içerisinde kalan "Pulihoz" köyünde kay�tl�.

1850 senesindeki vergi mükelleflerini belirleyen memurlar, Pulihoz ile hemen yan�ba��ndaki Kaluharaf köyünü deftere birarada kaydetmi�ler ve dolay�s�yla köylerle sâkinlerinin ödeyecekleri vergiler, defterde "Karye-i Pulihoz Kaluharaf" ba�l�� alt�nda yeral�yor. Pulihoz'un bugünkü ismi "Dumankaya", Kaluharaf'�n da "Kiremitköy".

"Bakat" ailesinin kayd� i�te bu sayfan�n ilk s�ras�nda bulunuyor ve "Bakato�lu Memi�, 86 kuru�" �eklinde yaz�l�. Defteri yay�nlayan Muhammet Safi, Bakato�lu Memi�'in Ba�bakan Erdo�an'�n büyük büyük dedesinin karde�i oldu�unu söylüyor.

Bakato�lu Memi�'in ödedi�i o zaman�n 86 kuru�u, bugünün paras�yla yakla��k 4 bin liraya tekabül ediyor ve büyük büyük amcan�n, bu meblâ� ile Pulihoz Köyü'nde en fazla vergiyi ödeyen ikinci mükellef oldu�u görünüyor. Köyün vergi rekortmeni 90 kuru� ile Soytar�o�lu Hasan; en az ödeyen ise, yedi kuru�la Abdurrahman o�lu Memi� isimli çiftçi.

Ba�bakan Erdo�an'�n büyük büyük dedesinin, yani as�l cedlerinin kayd� ise Osmanl� Ar�ivleri'nde bulunan 1831 tarihli defterde kay�tl�, ancak tasnifler senelerden buyana bir türlü tamamlanamad�� için, o dönemin defterleri ara�t�rmac�lara hâlen kapal�.

Devlet, Rize'deki e�k�yay� bile günügününe listelemi�

MUHAMMET Safi'nin kitab�ndan, Rize'nin 1850'li senelerde ba�l� oldu�u Trabzon'da, valili�in Rize kazas�nda faaliyet gösteren e�k�yan�n ve e�k�yaya yatakl�k edenlerin bir listesini ç�kard��n� da ö�reniyoruz.

E�k�ya listeleri, �stanbul'daki Ba�bakanl�k Osmanl� Ar�ivleri'nde �.MLV.272/10521 numarada kay�tl� olan belgeler aras�nda bulunuyor. Listelerde, e�k�yal�k yapanlar�n isimlerinin yan�s�ra sülâlelerinin isimleri, yani lâkaplar� da kay�tl�.

��te, art�k sadece ho� bir hat�ra olan bu e�k�ya listelerinde geçen isimlerden baz�lar�:

"Silyan köyünden �slâmo�lu Mustafa ve o�lu �brahim. Seftar (Yolba��, Kalkandere) köyünden Türabo�lu Süleyman. Leroz (Büyükköy, Çayeli) nahiyesinden Çak�ro�lu Ali ve o�lu Mustafa. Homeze (Demirkap�, �kizdere) köyünden Ek�io�lu Ali A�a ve o�ullar� Kele� ve Ömer ile Memi� A�a'n�n o�ullar� H�z�r ve �lyas. Ek�io�lu Yakup A�a ve karde�i Süleyman A�a. Plakorum (Cevizlik, �kizdere) köyünden Kirlio�lu Küçük Ahmet. Seftar (Yolba��, Kalkandere) köyünden Çolako�lu Yusuf, amcas�n�n o�lu Hasano�lu Mehmet, di�er Çolak'�n o�lu Hur�it, Mengilo�lu Feyzullah. Mervan (Büyükköy, Çayeli) köyünden Hac�'n�n torunlar� Mehmet ve Cevahir. Kapnes (Da�dibi mahallesi, Kalkandere) köyünden Gençali'nin o�lu, Kolcu Hasan o�lu Tahir. Kandeva (K�rklartepesi, Rize) köyünden Niko'nun o�lu Niko, Alemdaro�lu Yusuf. Filiboz (Halatç�lar mahallesi, Rize) köyünden Çolako�lu Mehmet Alemdar. Kalitozlu (Güneli, Güneysu) Kürt Yanboli. Mapavrili (Çayeli) Cebino�lu Ahmet. ��l�çozlu (Selimiye köyü, Rize) Kâmil o�lu Yakup, Ka�kan�no�lu Yusuf".

Osmanl� Ar�ivleri'nde Y.PRK.UM.2/40 numarada bulunan bir ba�ka belgede ise, yine Trabzon Valili�i taraf�ndan düzenlenmi� olan "Servet ve haysiyet bak�m�ndan ileri gelen Rizeliler listesi" yeral�yor.
Liste "Hac� Memi� Pa�azâde Hac� Ahmet Bey: Servet ve emlâk ve haysiyet bak�m�ndan birinci derecededir" sözleriyle ba�l�yor ve bunu uzun bir liste takip ediyor.

Listede yeralan isimlerden baz�lar�, �öyle:
"Hac� Memi� Pa�azâde Hac� Ahmet Bey'in biraderleri Mesut ve Ali Beyler. Tuzcuzâde Mahmut A�a, Tuzcuzâde Hac� Mehmet A�a, Matarac�zâde Hac� Mustafa Efendi, Güvelizâde Hac� Ali A�a, Haci Kostio�lu Yorika A�a, Haci �stavri o�lu Yani A�a, Sofizâde Hac� Mehmet Efendi, Lâzzade Hac� Mehmet A�a"

R T E

Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri

(1850 Rize Sülaleleri)

Bakato�lu sülalesinden Pulihozlu Erdo�an...

Rize’ye dair Tahrir-i Ö�ür Envanteri, Ba�bakan’�n soyuna da ��k tutuyor. Ara�t�rmac� Muhammet Safi, Erdo�an ailesinin “köklü, Müslüman ve Türk bir aile oldu�unun aksini söyleyecek hiçbir belge ve kay�t yoktur.” diyor.
Türkiye’de soy ara�t�rmalar� ucuzlamaya ba�lad�. Yok, parasal odakl� de�il bu; zihniyeti kastediyoruz. Ba�bakan Recep Tayyip Erdo�an’la ilgili çal��malar bunun iyi bir örne�i mesela. Hakk�nda yaz�lan baz� kitaplar kaynak göstermedi�i gibi kaynak olabilmekten de uzak duruyor çünkü.

Buna ra�men Türkiye’de sab�r ve inatla belgeye dayal�, tarihe mal olacak eserler ortaya koyanlar da yok de�il. Muhammet Safi de bunlardan biri. Ba�bakanl�k Osmanl� Ar�ivi Uzman� Safi, Rize’nin 150 y�l önceki ö�ür kay�tlar�n� Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri ad�yla ve orijinal metinleriyle ortaya koydu.

Ö�ür, bilindi�i gibi toprak mahsullerinden ödenen vergiye deniyor. Envanter, 1850 y�l�nda Rize ve mahallinde kimlerin ö�ür verdi�ine dair kay�tlar� içeriyor. Dolay�s�yla kitap, 1850 y�l�nda bölgede ya�ayanlara dair bir kay�t niteli�i ta��yor. Belgelerin geneli incelendi�inde defterde 1682 sülale hakk�nda kayda rastl�yoruz. Rize’de o tarihlerdeki gayrimüslim hane veya ki�i say�s� da sadece 76.

Rize; siyaset, i� ve sanat âlemine pek çok isim kazand�rm��. Mesut Y�lmaz ve Recep Tayyip Erdo�an gibi iki de ba�bakan ç�karm��. Safi’nin yapt�� çal��ma bu aç�dan da ehemmiyet kazan�yor. Zira Tayyip Erdo�an, 1954 y�l�nda �stanbul Kas�mpa�a’da dünyaya gelmi� olsa da aile kökeni Rizeli. Kitapta Erdo�an’la ilgili az da olsa yer alan bilgiler, ba�bakan�n, baz� kitaplarda iddia edildi�i gibi kar��k bir kökenden ziyade Türk kökenine i�aret ediyor.

Rize’de de Türkiye’nin birçok yerinde oldu�u gibi yerle�im yerlerinin hemen hepsi cumhuriyetten sonra yeniden adland�r�lm��. Erdo�an’�n köyünün eski ismi Pulihoz; bugün Dumankaya olarak biliniyor.

Kitaptaki bilgilere göre Ba�bakan Erdo�an, Bakato�lu sülalesinden. 1831 nüfus kay�tlar�ndan yola ç�karak ailenin önde gelen isimleri dikkatle incelendi�inde Bakato�lu sülalesinin 1760-70’lere kadar dayanan Rizeli bir aile oldu�u aç�kça ortaya ç�k�yor. Muhammet Safi, kitapta, Bakato�lu sülalesiyle ilgili �u bilgileri de veriyor: “Bu ailenin 1600’lerden beri burada ya�ayan sair aileler gibi yerli, yerle�ik, köklü, Müslüman ve Türk bir aile oldu�unun aksini söyleyecek hiçbir belge ve kay�t yoktur.” Safi, Bakato�lu sülalesi hakk�nda, 1882 tarihli Rize Tapu Sicillerinde mal bilgileri ve ailenin di�er mensuplar�n�n adlar�n�n da bulundu�u bilgisini aktar�yor. Bakato�lu sülalesi, 1934 y�l�nda ç�kan Soyad� Kanunu ile Erdo�an soyad�n� tercih etmi�.

Çal��mada ad� geçen sülalelerin torunlar�ndan birço�u bugün Türkiye’de tan�nm�� ki�iler olarak biliniyor. Buna ra�men 1853 tarihli bir belgede adlar� e�k�ya olarak yer alan sülaleler de mevcut.

Rize'nin 150 y�ll�k ö�ür kayd� yay�nland�

Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri, Ba�bakan'�n ailesi gibi 1850 y�l�nda Rize'de ya�ayan ailelerin ödedikleri vergiyi içeriyor

Ba�bakanl�k Osmanl� Ar�ivi Uzman� Muhammet Safi'nin haz�rlad�� “Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri” Dinamik Tan�t�m Hizmetleri taraf�ndan yay�nland�. “1850 Rize Sülaleleri” alt ba�l�� ile ç�kan kitap, 1850 y�l�nda, devlete vatanda�l�k yükümlülüklerini yerine getirmek için, içinde bulunduklar� y�lla birlikte 1850 senesine mahsup ö�ür vergisini de pe�inen ödeyenlerin adlar�, ya�ad�klar� yerler ve kulland�klar� aile lakaplar�n� içeren önemli bir tarihi kay�t. Kitap, ayn� zamanda 1992 senesinden beri üzerinde çal��lan “Osmanl� Belgelerinde Rize” adl� projenin ilk aya��. Sülale adlar�n�n tam listesinin, ailelerin ya�ad�klar� köy ve mahalle adlar�yla birlikte yer ald�� envanterde, bir çok ünlü isim ve devlet adam� gibi Ba�bakan Recep Tayyip Erdo�an'�n da ailesinin kayd� bulunuyor. Köy ve mahallelerin eski ve yeni adlar�na da yer verilen envantere, 1600 y�l� öncelerine kadar buralara yerle�tirilenlerin geldikleri yerler de eklenmi�. Osmanl�ca bas�m� ve günümüz Türkçesi ile yaz�lm�� iki ayr� bölümden olu�an kitab�n kapak tasar�m� için Rize'yi yans�tan mavi zeminli bir ebru üzerine bir çay filizi yer al�yor. Bu kitapla çay filizi tarihte ilk kez ebru sanat�na dahil edilmi� oluyor. Kapaktaki ebru �enay Bostanc�'ya ait.

ISBN:978-9944-0124-0-9

�RT�BAT:

Ek�io�lu Hukuk Bürosu

0216 474 50 00

Dinamik Tan�t�m

0212 512 02 95

Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri - Muhammet SAF�

Yazar Editör

Sal�, 08 Ocak 2008

Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri

Yazar: Muhammet SAF�

Kitap, ayn� zamanda 1992 senesinden beri üzerinde çal��lan “Osmanl� Belgelerinde Rize” adl� projenin ilk aya��. Köy ve mahallelerin eski ve yeni adlar�na da yer verilen envantere, 1600 y�l� öncelerine kadar buralara yerle�tirilenlerin geldikleri yerler de eklenmi�.

Osmanl�ca bas�m� ve günümüz Türkçesi ile yaz�lm�� iki ayr� bölümden olu�an kitab�n kapak tasar�m� için Rize'yi yans�tan mavi zeminli bir ebru üzerine bir çay filizi yer al�yor. Bu kitapla çay filizi tarihte ilk kez ebru sanat�na dahil edilmi� oluyor. Kapaktaki Ebru �enay Bostanc�'ya ait.

“Bu kitap 1850 y�l�nda, devlete olan vatanda�l�k yükümlülüklerini yerine getirmek için, içinde bulunduklar� y�lla birlikte 1851 senesinin mahsup ö�ür vergisini de pe�inen ödeyerek adlar�n�, ya�ad�klar� yerler ve kulland�klar� aile lakaplar�yla birlikte kay�tlara geçiren, böylece Rize için emsalsiz ve tarihi bir kayna��n ortaya ç�kmas�na sebep olan, Rize Tahrir-i Ö�ür Envanteri'nde isimleri yaz�l� binlerce dedelerimize (ruhlar�na fatiha, amellerine sadaka-i cariye ve nesillerine hay�rl� evlat olmas� dua ve temenni ve niyaz�yla) ithaf olunmu�tur.”

Kitap temini için : Dinamik Tan�t�m 0212 512 02 95

Rizede Tahrir-i Ö�ür Envanteri

30/12/2007

     Rize'de 1850 y�l�na ait vergiler ve o tarihte ya�ayan akrabalar�n �eceresinin yer ald�� kitap, 360 sayfadan olu�uyor. Konular� belgelerle anlatan kitapta orijinal metinler de yer al�yor.
     Safi, kitab�n ön sözünde, Rize tarihinin, co�rafyas�n�n, edebiyat�n�n, sosyal ve ekonomik yap�s�n�n anlat�lmas� gerekti�ine inand��n� belirtiyor.
     Osmanl� ar�ivinde Rize'ye ait bütün belgeler ile defterlerin tespit ve temininin Rize tarihi aç�s�ndan son derece önemli oldu�unu ifade eden Safi, y�llarca biriktirdi�i bilgi ve belgelerin bu kitab� ortaya ç�kard��n� dile getiriyor.

yusuf kara	30-12-2007, 16:56:28
yazm�� oldu�unuz eserinizi ald�m ve okudum. dedelerimizin dedelerini bize tan�tt�in için te�ekkür ederim. kültür emperyal�zminin kol gezdi�i günümüzde boyle bir eserlerle kar�ila�mak gerçekten mutlu etti beni ve ailemi sayenizde bir kez daha geçmi�lerimizi rahmetle anma f�rsat� ve bu ülkemiz için ne bedeller ödendi�inin belgesi olarak tarihin bir kö�esinde yer alacak diyor ba�ar�lar�n devemini dilerim.



yahya ta�	30-12-2007, 20:12:10
muhammet safi karde�imizi tebrik ediyorum. talebelik yillar�ndaki ba�ar�si devamediyor umar�m. ilimizde ya�ayan akrabalar�n durumunu anlatan bukitaba nas�l ula�abiliz. in�allah okuma �ans�m�zolu.



Ali AZMAN	31-12-2007, 06:03:13
Karde�im öncelikle böyle bir kitap haz�rlad��n ve emek verdi�in için çok te�ekkür ederim.Senin gibi kaç ki�i kald�k�,bir elin parmanlar�n� bile geçmez Rize'nin tarihi ile ilgili ara�t�rmalar yapan.Ba�ar�lar�n�n devam�n� dilerim.Dilerim çok daha yukar�larda olursun Allah yard�mc�n olsun.



forza	31-12-2007, 08:34:51
ben kitabi gördüm,tek kelimeyle harika sn doktorumuz günümüzde ya�ayan rizelilere adeta bir �ok tedavisi uygulami� ,elleri dert görmesin.kimler gelmi� kimler gitmi�, rizeli olmayan i� arkada�larimin da dikkatini cekti bir hafta elden ele dola�ti kitap rizeli tanidiklari arandi soruldu . yöremiz insaninin ayricali�idir dedelerini rahmetle anmasi ara�tirmasi.bu sahiplik ve de sayginlik ba�ariyi getirmi�tir yöre insanimiza allah sebep olanalarida ya�ayan rizelileride rahmetle ve saygiyle hatirlasin



co�kun	31-12-2007, 09:08:14
öncelik'le yapmi� oldu�un böyle bir çali�madan dolay� tebrik eder ba�arilar�n�n devam�n� dilerim yolun aç�k olsun halam�n o�lu.



Gökhan Kasarc�	31-12-2007, 09:20:08
Say�n Safi, Rize kültürüne yapm�� oldu�u katk�lar�n�n bir yans�mas� olarak sunmu� oldu�u bu kaynak eser için kendinisine her Rizeli bir te�ekkür borçludur dü�üncesindeyim. Bu eser ileriye dönük olarak pek çok ki�iye kaynak olacakt�r. Ayr�ca eserin niteli�i bak�m�ndan her evde bulunmas� gerekir diye dü�ünüyorum. Te�ekkürler say�n Safi...



hüseyin hanedar	03-01-2008, 12:55:16
Eseri henüz okumad�m.San�r�m Rize'ye geldi�imde ancak elde edebilece�im onu.Ama y�orumlara bakt�m,olumlu.Elbette olumlu bir çal�o�ma..Tarihimizin bir yan�n� ve kendi geçmi�imizi bcir �ekilde daha iyi tan�man�n yolu kböylesine çal��malardan geçmektedir. Art�k herkes üzerine dü�en görevi bilmeli ve h�zla çal�o�arak eksiklerimizi gidermeliyiz.Uyu�uklu�un ve yanl�� tevekküllerin ilerlemeye hiçbir katk�s� yoktur. Kalk�nma,her alanda yhap�lac ak çal��malarla mümkün olacakt�r.Te�ekkü rler.