Muhammet Safi

4/7/2007

Dedeniz Eşkiya Çıkabilir! Sülale Katkılı Yerel Tarih: 1853 Yılı

Dedeniz Eşkiya Çıkabilir!
Sülale Katkılı Yerel Tarih: 1853 Yılı Rize Eşkiyaları (III)

 
Trabzon Valisi devletlü paşa hazretleri tarafından yazılı olarak Meclis-i Vâlâ’ya gönderilen Trabzon Meclisi’nin mazbatasıyla ekleri meallerinden anlaşıldığı üzere Rize kazası taraflarında bir müddetten beri ortaya çıkan uygunsuzluğun yok edilmesi ve buna cesaret eden eşkiyanın yakalanması için durumun gereğine göre ne şekilde tedbirlere teşebbüs olunduğunu ifade edilmiştir.

 Bununla beraber bunlar için yaz mevsiminde her yerde geçerli olduğu üzere Nisan başından Kasım sonuna değin kullanılmak üzere Rize, Of ve Hemşin kazalarıyla Kura-yı Seba (İkizdere) tarafına yeterli sayıda asker gönderilmesi  ve bir kır serdarı tayini belirtilmiştir.

 Ayrıca adı geçen Kura-yı Seba (İkizdere) denilen mahal Erzurum Eyaleti dahilinde olan İspir kazasına bağlı olduğundan güvenliğinin sağlanması için burasının Erzurum’dan ayırılarak Rize kazası dahilindeki Kafkame (Çağırankaya, İkizdere) deresi tabir olunan mahal ve Velkü (Dereköy-Yağcılar, Rize), Holod ve Of kazasında olan Hapsi, Varda (Güneyce, İkizdere) ve Hemşin kazasında bulunan Cimil adlı köylerle birleştirilerek yeniden bir kaza kurulması ve aylık bin kuruş maaş tahsisiyle birinin müdür tayin edilmesi halinde aylık ödenmesi lazım gelen maaşın miktarı 9.370 kuruştan ibaret olduğu ve bu meblağın vergiye eklenerek tahsil edilmesine ahali tarafından rıza gösterildiğinden o şekilde yapılması,

 Ve Of Kazası Müdürü Şakir Ağa’nın kötü hareketinden dolayı onun yerine de işin neticelenmesine kadar Meclis Azasından Kalcızâde Hacı Ömer Bey’in yöreye dair yeterli bilgiye sahip olması cihetiyle tayin edilmesi hususları Padişahımızın görüşüne bağlı olduğu belirtilmiştir.

 Etraflıca yapılan değerlendirme sonucunda bu hususlar tamamıyla yolunda ve uygun görülmüştür. Kullanılacak askerler ile kurulacak kazanın memurlarına verilmesi lâzım geler maaş ve masrafların da halkın ittifakıyla  vergiye eklenmesi kararlaştırılmıştır. Ekli bir adet pusula mealine göre verilecek maaşların bin kuruş müdür ve yüz elli kuruş kâtip ve elli kuruş da kayıt memuru maaşı olarak artanı da geçici olarak istihdam olunacak askerlerin maaşları olduğundan bu yolda gereğinin yapılması ve Ömer Bey’in de maaşıyla birlikte Of Kazası Müdürlüğü’ne tayini hususlarının Trabzon valisine bildirilmesiyle Hazine tarafından gereğinin yerine getirilmesi için de konunun Maliye Nezareti’ne havalesi Meclis-i Vâlâ’da kararlaştırılmış ise de ol hususta ne şekilde emir ve irâde buyurulur ise ona göre hareket edileceği bâbında emir ve ferman padişahımızındır.

 Fî 7 Receb sene 1269 (17 Nisan 1853)

 (Meclis-i Vâlâ reis ve üyelerinin mühürleri.)

  BOA. İ.MVL. nr: 272/10521

Kullarının arzları şudur ki,

Trabzon’a vardığımda bir Rize meselesi bularak durumu soruşturulduğumda şu manzara ile karşılaştım:

Şimdiye kadar alınan önlemlerin yetersiz ve kof kalmasından mıdır nedir, bu madde epeyce vakitten beri süregelmektedir. Bu sırada muhasebenin görülmesi için Rize kazası müdürüyle  meclis memurları da gelmiş olduğundan yöreye dair düşünceleri içeren bir rapor verildi. Bunun üzerine durumu Trabzon Eyaleti Meclis-i Kebiri$ne havale ettim. İşin gereği onlar da birlikte olarak görüşmüşler ve özet kararı bir adet mazbata düzenleyerek ifade etmişlerdir. Adı geçen rapor ve tayinine lüzum görünen kır serdarlarıyla kurulacak kazanın müdür ve memurlarının maaş ve aylıklarından dolayı karşılanması lüzumlu olan paranın miktarını ve firarî ve yardımcı denilenlerin isimlerini ve durumlarını anlatan pusula defteriyle birlikte ekli olarak Sadrazamlık makamına arz edildi.

Bunların içeriğine göre zikredilen hususta hal ve maslahatın nezaketi gözetilerek ve itidal usulü de göz önünde bulundurularak güzel ve etrafıyla inceleme yapılmıştır. Her ne kadar bu tedbir, bu madde hakkında teşebbüs olunan mahalli tedbirlerin bir çeşidi kabilinden ise de gerçekleştirilmesine gayret olunduğu takdirde asayişin sağlanacağı kesin olarak umulmaktadır. Bunun için uygun havanın gelmesiyle edepsizlerin fesatları yayılmadan zikr olunan mazbatada gösterildiği üzere yazılı önlemlerin fiilen yapılması ve fakat lüzum icabı kır serdarlarının askerlerle birlikte istihdamına ruhsat verilmiş ve geçici olarak yapılacak masraflar ile teşkili uygun görülen müdürlük ve teferruatının sürekli masrafları, halk tarafından -rahat ve istirahatlarının temini için- içtenlikle karşılanacaktır. Bunun şekli de, kazalar vergisine ilave yapılmak suretiyle olacaktır.

Of kazasına vekâleten tayin olunan Hacı Ömer Bey’in maaşıyla işbu Nisan başından itibaren memuriyetinin asaletinin tasdiki hususları Sadrazamın tasdiklerine bağlı maddelerden olmakla durum beyan olunmuştur. Bilgilerinize....

Fî 12 Receb sene 1269 (22 Nisan 1853)

BOA. İ.MVL. nr: 272/10521

 

 

  İkizdere ilçesinin Kura-ı Seba adıyla Erzurum vilayetinden ayrılıp

Lazistan sancağına bağlı bir kaza olarak kurulmasına dair padişahın iradesi.

Atûfetlü efendim hazretleri,

Meclis-i Vâlâ’dan kaleme alınıp ekli evraklarıyla beraber padişahımıza sunulmak için takdim kılınan mazbata mealinden anlaşıldığı üzere Rize kazası taraflarında ortaya çıkan uygunsuzluğun ortadan kaldırılmasının sebeplerinin elde edilmesiyle buna cesaret eden eşkiyanın ele geçirilmesi için bazı önlemler alınmış ise de güvenliğin tam olarak sağlanması için Nisan başından Kasım sonuna değin uygun yerlere yeterli miktarda asker ve birer kır serdarı  tayini,

Ve Erzurum Vilayeti dahilinde olan İspir kazasına bağlı Kura-i Seba’nın (İkizdere) oradan ayrılarak diğer uygun köylerle birleştirilip yeniden bir kaza kurulması ve aylık bin kuruş maaş tahsisi ile birinin buraya müdür olarak atanması,

Ve askerler ile kurulacak kaza memurlarına verilmesi gereken 9.370 kuruş maaş ve masrafın halk tarafından karşılanmak suretiyle vergiye eklenmesi kararlaştırılmış olduğundan ve bu maaşın bin kuruşu müdür ve 150 kuruşu kâtip ve 50 kuruşu da kayıt memuru maaşı olarak, artanı geçici olarak istihdam edilecek askerlerin maaşları olduğundan gereğinin yapılması,

Ve Of Kazası Müdürü Şakir Ağa’nın kötü hareketinden dolayı azl edilerek yerine Trabzon meclis azasından Kalcızâde Ömer Bey’in maaşıyla birlikte atanası hususlarının Trabzon Valisi devletlü paşa hazretlerine bildirilmesi,

Hazine tarafından gereğinin yapılması için Maliye Nezareti’ne havalesi düşünülmüş ise de o konuda her ne şekilde irade buyurulur ise ona göre hareket olunacağı ifadesiyle tezkire yazıldı efendim.

Fî 13 Receb sene 1269 (23 Nisan 1853)

 

Kullarının arzları odur ki,

İşbu Sadrazamlık tezkiresi ile zikr olunan mazbata ve müteferrik evrakı Padişahımız tarafından görülmesi için arz olunmuştur. Zikredilen hususların görüşülüp kararlaştırılmıştır. Eğer bu yolda izin talep edilen izin verilir ise ona göre Trabzon valisi hazretlerine bildirilecektir. Hazine tarafından gerekenin yapıllması için adı geçen nezarete havale edilecektir. Bu yolda buyurulacak emir ve ferman doğrultusunda ol bâbda emir ve ferman padişahımız hazretlerinindir.

Fî 15 Receb sene 1269 (25 Nisan 1853)

BOA. İ.MVL. nr: 272/10521

 

 

Tezkire

 Trabzon Valisiyle Maliye Nazırına

Rize kazası taraflarında ortaya çıkan uygunsuzluğun ortadan kaldırılması sebeplerinin elde edilmesi ve bu uygunsuzluğa cesaret eden eşkiyanın ele geçirilmesi için Nisan başından Kasım sonuna değin uygun yerlere yeterli sayıda asker ve birer kır serdarı tayini,

Ve Erzurum Eyaleti dahilindeki İspir kazası bağlı olan Kura-i Seba’nın (İkizdere) oradan ayrılarak Rize kazası dahilindeki Kafkama Deresi tabir olunan yer ve Belkü (Velkü) (Dereköy-Yağcılar, Rize), Holod ve Of kazasında olan Hapsi ve Varda (Güneyce, İkizdedre) ve Hemşin kazasında Cimil nâm köyler ile birileştirilip yeniden bir kaza kurulması,

Ve aylık 1.000 kuruş maaş tahsisiyle birinin müdür olarak atanması ve askerler ile kurulacak kaza memurlarına verilmesi lazım gelen 9.370 kuruş maaş ve masrafların halkın ittifakıyla vergiye ilavesi kararlaştırıldığı beyanıyla gereğinin yapılması ve Of kazası Müdürü Şakir Ağa’nın azliyle yerine Meclis azasından Kalcızâde Ömer Bey’in tayinine dair yazılar Meclis-i Vâlâ’ya havale edilmekle, adı geçen 9 bin bu kadar kuruşun bin kuruşu müdür ve 150 kuruşu kâtip ve 50 kuruşu da kayıt memuru ve arta kalanı geçici olarak istihdam olunacak askerlerin maaşları olduğu ekli pusuladan anlaşılmış olduğundan o şekilde gereklerinin yapılması, mezkur Of kazasına da özel maaşıyla Ömer Bey’in tayini hususlarının  Sadrazama bildirilmesiyle hazine tarafından gereğinin yapılması da Maliye Nezareti’ne havalesi kararlaştırılmıştır.

 Padişahımızdan talep olunan izin isteğine yönelik olarak buyurulan irade de o merkezde  olup gereğinin yapılması (ve adı geçen pusula ekli olarak gönderilmiş olmakla Hazinece gereklerinin yapılmasına gayret eyleye deyü) hususunda gayret edilmesi bâbında emir ve irâde padişahımız efendimizindir.

 

Erzurum Valisine

Biraz tafsilat gerekmez mi? (Yazıyı yazan kâtibe hitaben tashihini yapan amirinin kırmızı kalemle düştüğü not. MS).

Erzurum Eyaleti dahilinde bulunan İspir kazasına bağlı Kura-i Seba’nın (İkizdere) Trabzon Valisi devletlü paşa hazretlerinin bildirdiği üzere oradan ayrılarak uygun köylerle birleştirilip bir kaza kurulmasıyla uygun birinin müdür olarak atanması Meclis-i Vâlâ kararları icabından ve o konuda sadır buyurulan padişahımızın iradeleri gereğinden olup durum Trabzon valisiyle Maliye Nezareti’ne bildirilmiş olmakla zâtı alileri de orada yapılacak olanların yapılması hususuna himmet buyurmaları yolunda şukka (Taşraya yazılan tezkire).

Fî 7 N. sene 1269 (15 Haziran 1853)

BOA. A.MKT.MVL. nr. 63/60

Hamiş:

Belgenin ilk defa farkına varan ve beni varlığından haberdar eden ve makalemizin yazımı aşamasında çok değerli katkılar sağlayan sevgili dostum İshak Güven Güvelioğlu'na teşekkür ederim. Kendisi Rize'ye dair bütün güzelliklere duyarlı bir hemşehrimizdir. Bilimsel ve orijinal araştırmaları vardır. Çok zengin bir Rize kütüphanesi ve dokumantasyonuna sahiptir. Rize kültür varlığına dair bilgileri eşsiz ve emsalsizdir.

Muhammet Safi

Başbakanlık Osmanlı Arşivi Uzmanı

muhammetsafi@gmail.com

 

Kategori: (Tarih) :: Yorum yaz! :: Arkadaşına Gönder!