İSTANBUL 1563 YILI EYLÜL AYINDA YİNE BÜYÜK BİR SEL FELAKETİ YAŞA
Küresel ısınmadan bahsediliyor. Havaya parfüm sıkıyormuşuz da ozon tabakası deliniyormuş da sonradan böyle seller oluyormuş diyorlar.
Dere intikamını alır sözünü hatırlıyoruz.
Su yatağını arar gibi atasözleri bir anda gündemimizi meşgul ediyor.
Dere yatağı diye bir terim artık dilimizde sıkça kullandığımız vaziyete bürünüyor.
İmara sen açtın, ruhsatı ben vermedim, o insanların dere yatağında işleri neydi...
Yazılıyor çiziliyor.
İstanbul'u sel aldı...
Hala ne olduğunu anlamadık hatta kavramak bile kavrayamadık.
Ne yapacağımızı da bilmiyoruz. Oysa tarih tekerründen ibarettir derler. Azıcık tarih okusaydık hiç bu kadar afallamayacaktık.
Ermeni meselesine harcadığımız onca tarih bilimi ve bilimadamının yanında tarihin diğer konularına da yeterli yoğun araştırmayı gerçekleştiremedik.
Maria Dimitriova adlı Bulgar bir arkadaşım aradı. İstanbul'daki sel felaketini sordu, bize bir şey olup olmadığını merak etmişti. Osmanlı Arşivi'nde araştırma yapmaya gelen yabancı araştırmacı tarihçilerden birisiyde. Bir kaç yıl İstanbul'da Arşiv'de araştırma yaptığı için tanışıyorduk. Başarılı bir tarihçidir. Silivri ve Halkalı civarlarında yoğun bir felaketin yaşandığını söyleyince bana bir kitaptan bahsetti. Selaniki Tarihi'nde bu konu varmış.
Digital kopyası bende bulunan kitaplar arasında yeralan Selaniki Tarihi'nin hemen sayfalarını çevirdim. Erhan Afyoncu da bu konuyu daha selden önce köşesinde işlemişti. Hatırlıyordum.
Eski tarih kitaplarımızdan Selanikli Mustafa Efendi'nin yazdığı Tarih-i Selanikî'yi okumaya başladım ve günümüze tıpatıp uyan benzer ve hatta daha büyük bir olayla karşılaştım: İstanbul'u sel basmıştı ve üstelik cihan padişahı Kanuni Sultan Süleyman boğulmaktan kıl payı kurtulmuştu!
Evet, bu tarih kitabının ilk sayfasından itibaren bir sel felaketinden bahsedilir.
Eski tarih kitaplarımızdan Selanikli Mustafa Efendi'nin yazdığı Tarih-i Selanikî'yi okumaya başladım ve günümüze tıpatıp uyan benzer ve hatta daha büyük bir olayla karşılaştım: İstanbul'u sel basmıştı ve üstelik cihan padişahı Kanuni Sultan Süleyman boğulmaktan kıl payı kurtulmuştu!
Evet, bu tarih kitabının ilk sayfasından itibaren bir sel felaketinden bahsedilir.
Kitap malum Osmanlıcadır. Mehmet İpşirli Hocamız 1999 yılında kitabı yeni harflerimize kazandırmış ve Tarih Kurumu Yayınları arasından çıkarmıştı. Benim elimdeki nüshası ise 1864 yılında matbu harflerle basılan halidir.
1563 senesinde İstanbul'da öyle bir sel felaketi olmuştur ki, 8-9 Eylül 2009 tarihinde olan sel felaketi onun yanında Nisan yağmuru gibi kalır.
Sene, Hicret-i Nebeviyyenin 971'inci senesi. Safer ayının başı. Yani 1563 yılı Eylül ayı.Tarih olarak aynı tarih. Yani Saferin gurresi diyor bunun anlamı Safer ayının ilk haftası demektir. Eylül ayının ilk haftası diyebiliriz. Eylül ayında tekerrür eden sel felaketiyle karşı karşıyayız.
Sultan Süleyman ava gider. Ayastefanos yakınlarında İskender Çelebi bahçesinde avlanacaktır.
Burası Halkalı deresi yakınlarında bir yerdir. Hava kararır, gök gürültüleri eşliğinde şiddetli yıldırımlar çakar. 70 tane büyük yıldırım indiğini söylüyor yazar.
Halkalı deresi öyle kabarmıştır ki, deniz misali kabaran sular neye rastgelirse önüne katıp sürüklemektedir. Dere yatağından taşan sular Kanuni Sultan Süleyman'ın bulunduğu çiftliğe hücum etmiştir.
Çiftlik sular altında kalır ve nerdeyse temelinden yıkılmak üzeredir.
Padişahı genç bir görevli sırtına alır ve suyun önünden kurtarıp kenara getirir.
Sene, Hicret-i Nebeviyyenin 971'inci senesi. Safer ayının başı. Yani 1563 yılı Eylül ayı.Tarih olarak aynı tarih. Yani Saferin gurresi diyor bunun anlamı Safer ayının ilk haftası demektir. Eylül ayının ilk haftası diyebiliriz. Eylül ayında tekerrür eden sel felaketiyle karşı karşıyayız.
Sultan Süleyman ava gider. Ayastefanos yakınlarında İskender Çelebi bahçesinde avlanacaktır.
Burası Halkalı deresi yakınlarında bir yerdir. Hava kararır, gök gürültüleri eşliğinde şiddetli yıldırımlar çakar. 70 tane büyük yıldırım indiğini söylüyor yazar.
Halkalı deresi öyle kabarmıştır ki, deniz misali kabaran sular neye rastgelirse önüne katıp sürüklemektedir. Dere yatağından taşan sular Kanuni Sultan Süleyman'ın bulunduğu çiftliğe hücum etmiştir.
Çiftlik sular altında kalır ve nerdeyse temelinden yıkılmak üzeredir.
Padişahı genç bir görevli sırtına alır ve suyun önünden kurtarıp kenara getirir.
Selden kurtulan padişah hemen toprağı öper ve kurtulduğu için Allah'a şükreder.
Yağmur gece ve ertesi günü öğle namazından sonraya kadar devam eder.
Yağmur gece ve ertesi günü öğle namazından sonraya kadar devam eder.
Yazar Selanikli Mustafa aynen böyle diyor ve devam ediyor.
Sel, bütün su kemerlerini ve köprüleri yıkmıştır.
İstanbul'da su kıtlığı başlamış ve su karaborsaya, bugünkü anlamıyla damacanacıların eline düşmüştür.
Selin önüne katıp sürüklediği çer çöplerin yüksekliği Kâğıthane'deki büyük çınarların tepelerine kadar yükselmiştir.
Kağıthane deresindeki sel Eyüp kasabasına ulaşır ve Eyüp Sultan türbesinin içine bir metreden biraz daha fazla yükselecek kadar girer. Haliç, İstanbul ve Galata Boğazı sel taşkınıyla yükselir. Boğaz kenarındaki yalılar ve köşkler yıkılırlar.
Sel, bütün su kemerlerini ve köprüleri yıkmıştır.
İstanbul'da su kıtlığı başlamış ve su karaborsaya, bugünkü anlamıyla damacanacıların eline düşmüştür.
Selin önüne katıp sürüklediği çer çöplerin yüksekliği Kâğıthane'deki büyük çınarların tepelerine kadar yükselmiştir.
Kağıthane deresindeki sel Eyüp kasabasına ulaşır ve Eyüp Sultan türbesinin içine bir metreden biraz daha fazla yükselecek kadar girer. Haliç, İstanbul ve Galata Boğazı sel taşkınıyla yükselir. Boğaz kenarındaki yalılar ve köşkler yıkılırlar.
O zamanlar Saray-ı Amire Burnu denilen Sarayburnu'na kadar gelip son bulan sel, denizin rengini ve suyun tadını değiştirmiştir.
Silviri, Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Haramideresi'ndeki son derece sağlam inşa edilen köprülerin tamamı yıkılmıştır.
İnsanlar mahsur kalmış, köprüler yıkıldığından, izdiham halinde gemilerle ve kayıklarla karşıdan karşıya geçmeye çalışmışlardır.
İnsanlar mahsur kalmış, köprüler yıkıldığından, izdiham halinde gemilerle ve kayıklarla karşıdan karşıya geçmeye çalışmışlardır.
1563 tarihinde sel yüzünden büyük bir hasar meydana geldi ve insanlar türlü türlü zahmet ve meşakkata düçar oldular.
Padişah Kanuni Sultan Süleyman selden zarar gören yerleri teftişe çıkar ve yıkılan yerlerin yapılması için Mimar Sinan'a büyük yetki ve parasal imkanlar tanır. Bütün devlet ricali seferber olup binlerce kişilik bir ekiple yıkılan yerlerin yeniden yapılmasına son sürat başlanır.
Türk tarihinin, yakın ifadesiyle Osmanlı tarihinin temel kaynaklarından birisi olan bu çok önemli tarih kitabının, Tarih-i Selanikî adlı eserin ilk dört sayfasının bu konuyla dolu olması ve böyle bir tarih kaynağının ilk sayfalarını böyle bir hadiseye ayırması sel felaketinin ne kadar büyük olduğunun ispatıdır.
Padişah Kanuni Sultan Süleyman selden zarar gören yerleri teftişe çıkar ve yıkılan yerlerin yapılması için Mimar Sinan'a büyük yetki ve parasal imkanlar tanır. Bütün devlet ricali seferber olup binlerce kişilik bir ekiple yıkılan yerlerin yeniden yapılmasına son sürat başlanır.
Türk tarihinin, yakın ifadesiyle Osmanlı tarihinin temel kaynaklarından birisi olan bu çok önemli tarih kitabının, Tarih-i Selanikî adlı eserin ilk dört sayfasının bu konuyla dolu olması ve böyle bir tarih kaynağının ilk sayfalarını böyle bir hadiseye ayırması sel felaketinin ne kadar büyük olduğunun ispatıdır.
Burada dikkati çeken hususlar vardır.
Birincisi şudur, sel o kadar büyüktür ki, selin önüne katıp sürüklediği çerçöpler, Kagıthane'deki büyük çınar ağaçlarının tepelerine kadar yükselmişti...
İstanbul'daki dere yatakları yüzlerce yıldır aynı yerdedirler ve 1563 senesinde olduğu gibi çeşitli yıllarda sel taşkınlarına maruz kalmışlardır.
İstanbul her zaman su sıkıntısı çektiği gibi (çünkü bu sıkıntının giderilmesi için dünyanın en büyük su kemerleri Kanuni zamanında bu şehirde yapılmıştır) pek çok kereler de sel felaketlerine şahit olmuştur.
Selin önünde, Mimar Sinan'ın yaptığı eserler bile dayanamamıştır.
Birincisi şudur, sel o kadar büyüktür ki, selin önüne katıp sürüklediği çerçöpler, Kagıthane'deki büyük çınar ağaçlarının tepelerine kadar yükselmişti...
İstanbul'daki dere yatakları yüzlerce yıldır aynı yerdedirler ve 1563 senesinde olduğu gibi çeşitli yıllarda sel taşkınlarına maruz kalmışlardır.
İstanbul her zaman su sıkıntısı çektiği gibi (çünkü bu sıkıntının giderilmesi için dünyanın en büyük su kemerleri Kanuni zamanında bu şehirde yapılmıştır) pek çok kereler de sel felaketlerine şahit olmuştur.
Selin önünde, Mimar Sinan'ın yaptığı eserler bile dayanamamıştır.
Bir gece ve ertesi günü öğlen namazı sonrasına kadar süren zamanda bütün İstanbul sular altında kalmıştır.
Suya en fazla maruz kalan yerler ise Halkalı, Haramidere, Büyükçekmece, Küçükçekmece, Ayastefanos yani Yeşilköy sahil şeridi, Silivri, Eyüp, Kâğıthane bölgeleridir.
Eyüp Sultan türbesinin bile sular altında kalması, o zamanki sel felaketinin büyüklüğünü ve İstanbul'a nasıl yayıldığını göstermektedir. Yani günümüzdeki gibi lokal bir sel felaketi değildir. O tarihteki sel, bütün İstanbul'u vurmuştur.
Alınacak çok dersler vardır tabii.
Birincisi ozon tabakasının delindiği ve küresel ısınmanın sel felaketine neden olduğu artık bir safsatadır. 500 sene evvel ozon tabakasının delinmediğini ve o zamanlar küresel ısınma olmadığını biliyoruz.
1563 senesinde parfüm mü sıkılıyordu havaya?
Buzullar erimeye mi başlamışlardı?
Suya en fazla maruz kalan yerler ise Halkalı, Haramidere, Büyükçekmece, Küçükçekmece, Ayastefanos yani Yeşilköy sahil şeridi, Silivri, Eyüp, Kâğıthane bölgeleridir.
Eyüp Sultan türbesinin bile sular altında kalması, o zamanki sel felaketinin büyüklüğünü ve İstanbul'a nasıl yayıldığını göstermektedir. Yani günümüzdeki gibi lokal bir sel felaketi değildir. O tarihteki sel, bütün İstanbul'u vurmuştur.
Alınacak çok dersler vardır tabii.
Birincisi ozon tabakasının delindiği ve küresel ısınmanın sel felaketine neden olduğu artık bir safsatadır. 500 sene evvel ozon tabakasının delinmediğini ve o zamanlar küresel ısınma olmadığını biliyoruz.
1563 senesinde parfüm mü sıkılıyordu havaya?
Buzullar erimeye mi başlamışlardı?
Küresel ısınmanın bugün bize palavra şeklinde anlatılan nedenleri mi o büyük sel felaketine sebep olmuştu?
Başka önemli bir husus daha vardır. Kaçak inşaat Türk milletinin genlerinde var galiba! O zamanlarda da dere yataklarına inşaat yapılıyormuş. İskenker Çelebi devletin önde gelen erkânından birisidir ve çiftliğini dere yataığına kurmuştur! Üstelik Cihan padişahı Kanuni Sultan Süleyman da avlanma yeri olarak burasını şereflendirmiştir.
Büyük ve Küçük Çekmece, Silivri, Halkalı, Haramidere civarı, Yeşilköy sahili (Bugün buralara Bakırköy'de dahildir), Kâgıthane tehlikeli yerlerdir.
Osmanlı zamanda Lale devrinde Sadabat şenlikleri Kâgıthane'de yapılıyor, burası mesire yeri olarak kullanılıyordu.
Yukarda sayılan yerlerde devletin ileri gelenlerinin büyük çiftlikleri vardı.
Günümüzde de yoğun yapılaşmanın yapıldığı yerler maalesef buralardır.
Ayamama deresinin adı çıkmış, günah keçisi ilan edilmiştir.
İlle de bir suçlu aranacaksa o da tarihe bakmayan, şehir tarihini bilmeyen, merak etmeyen idarecilerimizdir.
Ortacağ panayırlarındaki açıkgöz bezirgânlar gibi devlet idaresini parasal kâr üzerine oturtan zihniyetin faturasını her zaman halk ödemiştir.
Onun için herkes belediye başkan adayı olmamalıdır.
Onun için herkes müteahhit olamamalıdır.
Onun için minibüsler ve minibüs şöforleri trafikten menedilmelidir. Kaptıkaçtı minibüsle yolcu taşıma yöntemi bir standart göstergesidir. Buna tahammül eden düşünceden ve buna razı olan halktan yenilik beklenemez.
Onun için, tarih boyunca sele maruz kalan İstanbul'da, deniz taşımacılığı devletin her zaman alternatif bir ulaşım aracı olarak canlı tutulmalıdır.
Onun için toplu konut yapılmamalıdır. Hele Halkalı'da hele Silivri'de, Mahmutbey'de, Haramidere'de...
Onun için tarih yalan söylemez...
-- Tarihçi Doç.Dr. Erhan Afyoncu da bu konuyu kendi köşesinde değişik açılardan ele almıştır:
http://www.bugun.com.tr/kose-yazisi/74862-kanuni-az-kalsin-selde-boguluyordu-makalesi.aspx
Muhammet Safi
Basbakanlik Osmanli Arsivi Uzmani
muhammetsafi@gmail.com
http://muhammetsafi.blogcu.com
Basbakanlik Osmanli Arsivi Uzmani
muhammetsafi@gmail.com
http://muhammetsafi.blogcu.com
Kategori: (Tarih) | Yorum (yok) | Yorum yaz! | Bağlantı
